Tak, ale tylko w określonych sytuacjach. Firma może oddać złom bez prowadzenia ewidencji w BDO, jeżeli mieści się w rocznym limicie wskazanym w aktualnym rozporządzeniu albo przekazuje metal powstały podczas incydentalnej likwidacji własnego majątku. Nie dotyczy to przedsiębiorstwa, które wytwarza złom systematycznie. Brak ewidencji nie zwalnia też z obowiązku przekazania odpadu uprawnionemu odbiorcy.
Kiedy firma może oddać złom bez ewidencji?
Co do zasady przedsiębiorca, który w ramach działalności wytwarza odpady inne niż komunalne, powinien sprawdzić obowiązek wpisu do rejestru BDO i prowadzenia ewidencji. Wyjątkiem są między innymi odpady wskazane w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z 5 listopada 2024 r. w sprawie rodzajów i ilości odpadów, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów.
Zwolnienie działa tylko do określonej ilości konkretnego rodzaju odpadu w ciągu roku. Nie można więc sumować różnych kodów i traktować ich jako jednej puli. Znaczenie ma także źródło powstania odpadu. Inne limity dotyczą na przykład opakowań metalowych, inne metali z rolnictwa, a jeszcze inne odpadów z obróbki metali.
Przykładowe limity dla wybranych odpadów metalowych przedstawiają się następująco:
| Kod odpadu | Rodzaj odpadu | Limit [Mg/rok] |
|---|---|---|
| 02 01 10 | Odpady metalowe z rolnictwa | 10 |
| 12 01 01 | Odpady z toczenia i piłowania żelaza oraz jego stopów | 0,1 |
| 12 01 03 | Odpady z toczenia i piłowania metali nieżelaznych | 0,05 |
| 15 01 04 | Opakowania z metali | 0,1 |
Limity należy każdorazowo sprawdzić w aktualnym brzmieniu rozporządzenia. Przekroczenie limitu dla danego kodu oznacza utratę zwolnienia z ewidencji. Sam fakt, że przekazanie następuje tylko raz w roku, nie wystarcza, jeżeli masa odpadu przekracza dopuszczalną wartość.
W praktyce firma powinna sprawdzić przede wszystkim:
- kod odpadu przypisany do przekazywanego metalu
- łączną masę odpadu wytworzoną w danym roku
- źródło powstania odpadu, na przykład produkcję, remont albo likwidację środka trwałego
- aktualne zasady zwolnienia określone w rozporządzeniu
Jednorazowa likwidacja majątku a obowiązek BDO
Inaczej należy ocenić złom powstały przy jednorazowej likwidacji własnego majątku. Demontaż starej hali, wymiana parku maszynowego albo wycofanie zużytej obrabiarki może mieć charakter incydentalny, jeżeli nie jest stałym elementem działalności firmy.
Incydentalność oznacza zdarzenie okazjonalne, związane z majątkiem przedsiębiorstwa, a nie regularne wytwarzanie lub obrót odpadami. Firma, która raz przekazuje metal po likwidacji własnego środka trwałego, znajduje się w innej sytuacji niż warsztat samochodowy, zakład produkcyjny lub firma budowlana regularnie generująca odpady metalowe.
Przedsiębiorca powinien zachować dokumenty potwierdzające pochodzenie złomu. Przydatne mogą być:
- protokół likwidacji środka trwałego
- dokumentacja remontu, rozbiórki albo demontażu
- faktury lub ewidencja potwierdzająca własność maszyny czy konstrukcji
- protokół przekazania materiału do punktu skupu
Dokumentacja pomaga wykazać, że firma pozbywa się własnego majątku, a nie skupuje metale od innych podmiotów z zamiarem dalszej odsprzedaży. Jeżeli podobne transakcje powtarzają się regularnie, organy mogą uznać, że działalność ma zorganizowany i ciągły charakter.
Trzeba też ustalić, czy przekazywany przedmiot rzeczywiście jest odpadem. Sprawna maszyna, część zamienna lub konstrukcja nadająca się do bezpośredniego użycia może być towarem, a nie odpadem. Jeżeli jednak firma pozbywa się elementu, który utracił wartość użytkową i wymaga przetworzenia, zwykle należy traktować go jako odpad i zaklasyfikować odpowiednim kodem.
Stałe wytwarzanie złomu wymaga większej ostrożności
Firma, która systematycznie wytwarza odpady metalowe w związku z profilem działalności, nie powinna traktować każdej dostawy jako incydentalnej. Dotyczy to między innymi zakładów obróbki metali, warsztatów, firm budowlanych, zakładów produkcyjnych i przedsiębiorstw prowadzących demontaż.
W takim przypadku trzeba ustalić kod odpadu, monitorować roczną masę i sprawdzić, czy przedsiębiorstwo korzysta ze zwolnienia. Po przekroczeniu limitu powstaje obowiązek prowadzenia ewidencji, a przekazanie odpadu wymaga właściwej dokumentacji w BDO, w tym Karty Przekazania Odpadów, jeżeli przepisy przewidują jej zastosowanie.
Brak ewidencji nie oznacza również pełnej dowolności w przekazaniu złomu. Odbiorca powinien mieć wymagany wpis w BDO oraz zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie danego rodzaju odpadu. Przedsiębiorca powinien sprawdzić uprawnienia skupu, zwłaszcza gdy przekazuje odpady powstałe przy demontażu, remoncie lub produkcji.
Jakie ryzyko wiąże się z błędną klasyfikacją?
Najczęstszy błąd polega na nazwaniu odpadu „złomem” lub „surowcem” bez sprawdzenia jego statusu prawnego. Sama faktura sprzedaży nie przesądza, że materiał nie jest odpadem. Jeżeli firma faktycznie pozbywa się przedmiotu przeznaczonego do odzysku lub przetworzenia, organy mogą ocenić go jako odpad niezależnie od nazwy użytej na dokumencie.
Prowadzenie działalności wymagającej wpisu do BDO bez rejestracji, brak wymaganej ewidencji albo przekazanie odpadu podmiotowi bez uprawnień może skutkować odpowiedzialnością administracyjną i grzywną. Administracyjne kary pieniężne za naruszenia ustawy o odpadach mogą wynosić od 5 tys. zł do 1 mln zł. Kontrolę może prowadzić między innymi Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska.
Odpowiedzialność nie kończy się na znalezieniu skupu, który przyjmie metal. Firma powinna mieć możliwość wykazania, komu przekazała odpad, w jakiej ilości i na jakiej podstawie. W razie wątpliwości bezpieczniejszym rozwiązaniem jest konsultacja klasyfikacji oraz rejestracja w BDO niż opieranie się wyłącznie na jednorazowym charakterze transakcji.
Co sprawdzić przed oddaniem złomu?
Przed przekazaniem metalu firma powinna wykonać kilka prostych czynności:
- ustalić, czy materiał jest odpadem, czy pełnowartościowym towarem
- przypisać właściwy kod odpadu i zważyć przekazywaną partię
- porównać roczną masę odpadu z limitem wskazanym w aktualnym rozporządzeniu
- zweryfikować wpis odbiorcy w BDO oraz zakres jego zezwoleń
- zachować fakturę, protokół likwidacji i inne dokumenty potwierdzające pochodzenie metalu
Jednorazowe oddanie złomu z likwidacji własnego majątku może odbyć się bez ewidencji, ale tylko wtedy, gdy zdarzenie rzeczywiście jest incydentalne i nie powstaje obowiązek wynikający z przekroczenia limitu. Przy regularnym wytwarzaniu metali albo niejasnej klasyfikacji odpadów firma powinna prowadzić gospodarkę odpadami w BDO.
Artykuł ma charakter informacyjny. Obowiązki przedsiębiorcy zależą od rodzaju odpadu, źródła jego powstania, masy oraz aktualnego brzmienia przepisów. W przypadku wątpliwości dotyczących klasyfikacji lub wpisu do BDO warto skonsultować sprawę ze specjalistą do spraw gospodarki odpadami.
